Özet


Dünya Sağlık Örgütü tarafından pandemi olarak ilan edilen ve hemen hemen tüm ülkeleri etkisi altına alan COVID-19 salgını ile birlikte küresel yayıncılıkta da önemli adımlar atıldı ve dengeler değişti. Dönemin aciliyetine uygun olarak bulunan her çözümün bilim dünyasına bir an önce sunulması ve doğrudan ya da dolaylı olarak yapabileceği her katkının desteklenmesi amaçlandı. Buna bağlı olarak da yayınları olabildiğince hızlı erişime açmak ön plana çıktı. Bu adımın yayın kalitesine ve değerlendirme sürelerine ne kadar etki edeceğini gözlemlemek ise uzun vadede mümkün olacaktır.

Anahtar Kelimeler: Yayın Kalitesi, COVID-19, Küresel Yayıncılık, Hızlı Erişim

Kriz Döneminde Yayıncılık: COVID-19 Salgınının Yayın Kalitesi ve Değerlendirme Süreleri Üzerindeki Etkisi

Özlem Akgüney,

Galenos Yayınevi, Araştırma ve Geliştirme

Özet

Dünya Sağlık Örgütü tarafından pandemi olarak ilan edilen ve hemen hemen tüm ülkeleri etkisi altına alan COVID-19 salgını ile birlikte küresel yayıncılıkta da önemli adımlar atıldı ve dengeler değişti. Dönemin aciliyetine uygun olarak bulunan her çözümün bilim dünyasına bir an önce sunulması ve doğrudan ya da dolaylı olarak yapabileceği her katkının desteklenmesi amaçlandı. Buna bağlı olarak da yayınları olabildiğince hızlı erişime açmak ön plana çıktı. Bu adımın yayın kalitesine ve değerlendirme sürelerine ne kadar etki edeceğini gözlemlemek ise uzun vadede mümkün olacaktır.

Anahtar Kelimeler: Yayın Kalitesi, COVID-19, Küresel Yayıncılık, Hızlı Erişim

Tam Metin


2020 yılının başından itibaren neredeyse tüm dünyayı etkisi altına alan ve küresel çapta dengelerin değişmesine sebep olan COVID-19 salgını birçok alanda olduğu gibi yayıncılık alanını da etkilemiştir. Bu zor dönemde ulusal ve uluslararası tüm yayıncılar, önemli bilimsel kuruluşlar ve üniversiteler salgın ile ilgili bilgilere anında ulaşmak ve global anlamda salgının önüne geçilmesine yardımcı olmak amacıyla birçok kaynağına geçici süreyle açık erişim sağlamıştır (1).

Salgının gerektirdiği ciddiyeti göstermek ve bu anlamda üzerine düşeni yapmak adına, yayınevleri dergilere COVID-19 ile ilgili gönderilen tüm araştırmaları mümkün olan en kısa zamanda değerlendirmeye almakta ve olabildiğince hızlı bir şekilde erişime açmaktadır. Bu tutumla salgın ile ilgili yapılan her araştırmanın, bulunan her çözümün durumun aciliyetine uygun olarak bilim dünyasına bir an önce sunulması ve doğrudan ya da dolaylı olarak yapabileceği her katkının desteklenmesi amaçlanmaktadır.

Bu dönemde birçok yayınevi, yazarlara ve hakemlere makale yayınlanma süreçlerinde destek vermek ve yardımcı olmak amacıyla web sitelerinde çeşitli duyurular yayınlamakta ve aldıkları kararları içeren yönergeler sunmaktadırlar (2). Duyurularda genel olarak; bu zor dönemde, yayınların mümkün olduğunca hızlı erişime açılması ve yaşanabilecek gecikmelerin en aza indirgenmesi için makale kabul ve değerlendirme süreçlerinin titizlikle yürütüldüğü, aynı zamanda hakem ve yazarları zor durumda bırakmamak için hassasiyet gösterildiği üzerinde durulmaktadır. Gösterilen bu hassasiyet ile editörler dergiye gönderilen makaleleri hızlı bir süzgeçten geçirerek yayınlanmaya uygun olup olmadığına ve revizyon gerektirip gerektirmediğine karar vermektedir. Uluslararası bazı dergilerde, salgının gerektirdiği hızda hareket etmek amacıyla editörlerden önemli revizyon notları içermediği sürece yazardan çok fazla değişiklik talep etmeden, makalesini hakemlere atamasının beklendiğini ve yazarların bu konuyla alakalı editörleriyle iletişime geçmesinin desteklendiğini ifade eden duyurular da yer almaktadır (3). Süreçte yaşanan bu değişikliklerden hareketle, yayın kalitesinin bu durumdan ne derece etkilendiği üzerine birtakım çıkarımlar ve yorumlar yapılabilir. Süreci olabildiğince hızlı yürütmek adına önceki zamanlara kıyasla daha az süzgeçten geçen yazıların kalitesi tartışılması gereken noktalardan biridir. Bilim dünyasına katkı sağlayacak önemli bir konu olmasından dolayı hızlı hareket etmek oldukça önem arz etmektedir ancak bununla beraber erişime açılan yayınların da ne derece yararlı ve katkı sağlayacak nitelikte olduğu da göz önünde bulundurulmalıdır.

Salgının etkisiyle küresel yayıncılıkta değişen dengelerin dergiler ve yayın kalitesi üzerinde nasıl bir etkisi olacağını hemen şu sıralar görmek pek mümkün değil ancak gelecek yıl dergilerin etki faktörleri açıklandığında hangi yayıncının bu dönemi nasıl geçirdiğini, uyguladıkları stratejilerin ya da aldıkları önlemlerin ne derece etkili olduğunu gözlemlemek daha mümkün olacaktır.

Kaynaklar

1.    Orta Doğu Teknik Üniversitesi Kütüphanesi. Koronavirüs (Covid-19) Salgını Sebebiyle Ücretsiz Erişime Açılan Kaynaklar. 2020. Available from: https://lib.metu.edu.tr/tr/duyurular/koronavirus-covid-19-salgini-sebebiyle-ucretsiz-erisime-acilan-kaynaklar
2.    Arit Wİ, Dekkers OM, Leger J, Semple RK. Endocrinology in the time of COVID-19. 2020. Available from: https://eje.bioscientifica.com/page/Covid19-collection?utm_campaign=299396_Q1%20Newsletter%20EJE&utm_medium=email&utm_source=EJE&dm_i=52TR,6F0K,AJM6Q,O332,1
3.    Elsevier. COVID-19 Statement from the Editorial Team. 2020. Available from: https://www.journals.elsevier.com/political-geography/announcements/covid-19-statement